یک مرور علمی گسترده نشان می‌دهد مصرف منظم چای، به‌ویژه چای سبز، با کاهش خطر بیماری‌های قلبی‌عروقی، دیابت، چاقی و برخی سرطان‌ها مرتبط است. پژوهشگران همچنین گزارش کرده‌اند که چای می‌تواند به حفظ عملکرد مغز، کاهش خطر افت شناختی و حتی جلوگیری از کاهش تودهٔ عضلانی در سالمندان کمک کند. اما نکتهٔ دوم همان‌قدر مهم است: نحوهٔ مصرف.
چای چه چیزی در خود دارد؟
- کاتچین‌ها: گروهی از آنتی‌اکسیدان‌ها که مهم‌ترین آن‌ها EGCG است و بخش بزرگی از اثرات چای به آن‌ها نسبت داده می‌شود.
- فلونوئیدها: با بهبود عملکرد عروق و کاهش التهاب همراه‌اند.
- کافئین: حدود نصف یک فنجان چای به اندازهٔ یک فنجان قهوه کافئین دارد.
- ال‌تئانین: اسید آمینه‌ای که با کافئین ترکیب می‌شود و هوشیاری آرام‌تر و متمرکزتری نسبت به قهوه ایجاد می‌کند.
چه فوایدی در پژوهش‌ها دیده شده است؟
قلب و عروق
مصرف معمولاً سه تا پنج فنجان در روز با فشار خون کمی پایین‌تر و کاهش خطر سکته و بیماری قلبی همراه بوده است. اثر بیشتر از آن که معجزه‌آسا باشد، تدریجی و در چارچوب یک رژیم سالم است.
قند خون و متابولیسم
چای سبز به‌طور ملایم حساسیت به انسولین را بهبود می‌دهد. این اثر به‌تنهایی درمان دیابت نیست، اما در کنار کاهش قند و فعالیت بدنی مفید است.
مغز و طول عمر
نوشیدن منظم چای با افت شناختی کمتر در سالمندان مرتبط بوده است. ترکیب کافئین و ال‌تئانین برای تمرکز کوتاه‌مدت نیز قابل اتکا است.
نحوهٔ مصرف؛ جایی که همه‌چیز تعیین می‌شود
چای تازهدم بیشترین مزایای سلامتی را دارد. در مقابل، چای‌های بطری‌شده و چای حبابی (بابل تی) اغلب حاوی شکر، شیرین‌کنندهٔ مصنوعی و مواد نگهدارنده هستند و بخشی از فواید چای را بی‌اثر می‌کنند. یک بطری چای طعم‌دار می‌تواند به اندازهٔ یک نوشابه قند داشته باشد.
- شکر و نبات را کم کنید؛ عادت کردن به شیرینی، مزیت را از بین می‌برد.
- برای چای سبز، آب جوشِ مانده (حدود ۷۵ تا ۸۵ درجه) و زمان دم کوتاه‌تر، کاتچین بیشتر و تانن کمتر می‌دهد.
- چای پررنگ و زیاد، جذب آهن غیرهم (منبع گیاهی) را کم می‌کند؛ اگر کم‌خونی دارید، چای را بلافاصله بعد از غذا نخورید و یک تا دو ساعت فاصله بگذارید.
- مصرف شبانه می‌تواند خواب را مختل کند؛ خواب کم، همهٔ فواید را بی‌اثر می‌کند.
مقدار مناسب چقدر است؟
برای بیشتر بزرگسالان، سه تا پنج فنجان چای کم‌شیرین در روز بی‌خطر و احتمالاً مفید است. در بارداری، مجموع کافئین روزانه را زیر ۲۰۰ میلی‌گرم نگه دارید. برای افراد با کم‌خونی، بی‌خوابی، رفلاکس یا اضطراب، زمان و مقدار مصرف مهم‌تر از نوع چای است.
چای سبز به‌عنوان مکمل یا عصاره
مکمل‌های غلیظ چای سبز با موارد نادر آسیب کبدی مرتبط شده‌اند و دوز بالای آن‌ها با چای نوشیدنی قابل مقایسه نیست. اگر هدف سلامت است، همان دم‌کردهٔ معمولی انتخاب امن‌تر و ارزان‌تری است.
سؤالات پرتکرار
چای سیاه یا سبز؟
هر دو فلونوئید دارند. چای سبز کاتچین بیشتر و چای سیاه تئافلاوین بیشتری دارد. تفاوت در حدی نیست که نوع را مهم‌تر از بدون شکر نوشیدن کند.
چای کهنه یا بسته‌بندی طولانی ضرر دارد؟
مشکل اصلی کپک و نگهداری نامناسب است. چای را خشک، در ظرف دربسته و دور از رطوبت نگه دارید و از دم‌کردن چای مانده در قوری برای روزهای بعد خودداری کنید.
دمنوش‌ها هم همان فایده را دارند؟
خیر؛ دمنوش‌های گیاهی چای (برگ کامیلیا سیننسیس) نیستند و شواهد متفاوتی دارند. بعضی دمنوش‌ها با داروها تداخل دارند، پس «گیاهی بودن» به معنای بی‌خطر بودن نیست.
دکتر رحیم‌زاده در نتایج گوگل و سامانه‌های معتبر
نمایهٔ کاری دکتر رحیم‌زاده در سامانه‌های معتبر پزشکی و راهنمای مطب‌ها، که در صفحه‌های اول نتایج گوگل دیده می‌شوند:
- نوبت اینترنتی در سامانه بقراط
- نوبت‌دهی مطب کرج در شفاداک
- نظرات و امتیاز مراجعین در بهترینو
- نوبت‌دهی و آدرس مطب در دکتر‌یاب
گام بعدی: از خواندن تا شروع اصولی
هیچ مقاله‌ای جای یک ارزیابی فردی را نمی‌گیرد. اگر هدف نتیجهٔ پایدار است، اولین قدم بررسی وزن، قد، سطح فعالیت و سابقهٔ پزشکی شماست.
برای شروع، صفحهٔ رژیم لاغری و مدیریت وزن در کرج را ببینید. از هر نقطهٔ ایران هم می‌توانید مشاورهٔ تغذیهٔ آنلاین بگیرید. برای تصمیم بهتر، راهنمای دکتر تغذیه در کرج را هم بخوانید.
دکتر مهرداد رحیم‌زاده
دکتر مهرداد رحیم‌زاده؛ متخصص تغذیه و ورزش، بنیان‌گذار کلینیک تخصصی تغذیه در کرج و تهران. حوزه‌های تخصص: رژیم‌درمانی، تغذیه ورزشی، کنترل دیابت و سلامت سازمانی.
